Hazir Saglik Bakanimiz Cin'i ziyaret edip Geleneksel Cin Tibbi ile bilgiler almisken biz de konuyla ilgili deneyimlerimizi paylasmak istedik. Guangzhou'da ve saniyorum ki Cin'in genelinde, hastanelerde guncel tip bolumleri yaninda bir de "Traditional Chinese Medicine" bolumleri bulunur. Dileyenler bu bolumlerde rahatsizligina cozum arar ve bu bolume ait "Geleneksel Cin Ilaclari"ni kullanirlar. Guangzhou'da en cok ragbet goren devlet hastanelerinin basinda kuskusuz "Zhong Shan Yi Yuen" gelmektedir. Esimin bir rahatsizligi icin biz de bu hastanenin geleneksel tip bolumunu denemek istedik. Doktor iki bilekten nabiz dinler gibi bir muayene yontemi uyguladi. Bunun disinda sadece sikayetleri sordu ve kan tahlili istedi. Geleneksel ile guncelin birlestigi nokta da sanirim bu "kan tahlili" meselesi oldu. Cunku binlerce yillik Cin tibbinda daha onceleri kan tahlili yapilamadigini bilmek kafamizda soru isaretleri olusturdu:) Tahlil sonuclarini goren doktor, istege uygun olarak sadece "bitkisel" ilaclar yazdi. Ozel istegimizin sebebi ise bir takim bocek ya da tanimadigimiz canli kurularini "ilac" olarak kullanmak istemeyisimizdi. Hastane eczanesinden paketimizi ve tariflerimizi aldiktan sonra sira ikinci etaba geldi, ilaclar sadece bu is icin uretilmis toprak kaplarda hazirlanabilirdi. Bizim comlek dedigimiz toprak kaplarin cok benzeri olan bu kaptan da temin ederek hazirligimizi tamamladik. Paketimizin icinden yedi adet paket daha cikti:) Yedi gunluk tedavi icin hazirlanan ilaclar her gun icin ayri olarak hazirlanmisti. Her bir paketin icinde ise jelatin icine konulmus yaklasik 20 cesit bitki vardi. Agac kabugu, kurumus diken, yanik dal, hatta tasa benzeyen bitkilerin yaninda cicege ve yapraga benzer otlar da bulunuyordu. Karisimi hazirlamak icin belli bir miktar su icinde 2-3 paket haric hepsini belli bir sure kaynatip, sonra da geri kalanini ekleyip biraz daha kaynatmak gerekiyordu. Ilacin kaynama noktasindan sonra evi saran koku dayanilir gibi degildi. Suzup, icmeye hazir hale getirdigimiz ilac gerek kokusu gerekse goruntusu ile hic ic acici olmasa da tuketildi. Herseyi yiyen ve bizim kotu buldugumuz kokulari bile seven Cinliler dahi bir seyin tadinin kotulugunu "Cin ilaci gibi" diye anlatiyor olmasi durumun vehametini ortaya koyuyor zaten. Fakat ilac mi iyi geldi yoksa bunye ilac icmemek icin mi kendini toparladi bilinmez, tedavi ise yaradi. Gaungzhou'da ozel bir hastane olan Clifford Hospital'de ise guncel tip kullanarak tedavi olsaniz bile "masaj" da uygulanan bir yontem. Hemen her eczanede bitkisel bir cok ilac bulmak da mumkun. Fotografta gorulen Tiger Balm ise Cin Tibbi denince aklima gelen ilk ilac. Su an Singapur'da uretilse de bu krem saniyorum en yaygin Cin ve Hong Kong'ta kullaniliyor. Merhem, flaster ve sivi cesitleriyle piyasada pek cok versiyonu mevcut. Soguk alginligindan kas agrisina, bas agrisindan romatizmaya kadar pek cok rahatsizliga iyi geliyor. Kokusu pek hos olmasa da tarafimizca denenmis ve cok basarili bulunmus bu urunun Turkiye'de ise hemen hic taninmamasi oldukca enteresan. Bizim viks olarak tanidigimiz urun belki de bu urunden yola cikilarak hazirlanmis ama sikayetlere yanit vermesi acisindan bence viks, Tiger Balm'in yanindan bile gecemez.
Not: Zhong Shan Yi Yuen, Zhong Shan Er Lu'da (Con Şan Ar Lu) bulunmaktadir. Numarasini bilmiyorum ama herhangi bir taksi soforune hastanenin ismini soylediginizde sizi oraya goturur. Biraz problem olsa da genellikle doktorlarla ingilizce olarak anlasmaniz mumkundur. Clifford Hospital'e ise buradan ulasabilirsiniz. Vip hastalara ingilizce tercuman hizmeti de veriliyor.
Daha once tai chi yapan Cinlileri gosteren bir video yayinlamistik zaten, videolar linkinden daha fazla videoya ulasabilirsiniz. Burada yayinladigim video da yine Guangzhou Huan Hua Gang Parki'nda sabah saatlerinde cekildi. Yelpazeyle yapilan bu tai chi turunu de sizlerle paylasmak istedim.
Ilgilenenler icin oldukca faydali olacagini dusundugum bir kac kaynagi sizinle paylasmak istedim. Ilk kaynak Guangzhou Helal Urun Rehberi olarak tanimlayabilecegimiz su site. A'dan Z'ye Guangzhou'da bulabileceginiz helal urunler, alisveris yapabileceginiz dukkanlar ve yemek yiyebileceginiz restaurantlari detayli olarak listelemisler. Henuz eksikleri olmasina ragmen site sahibi zamanla daha genis kapsamli listeler sunacagini belirtiyor. Ozellikle Canton Fuari icin oraya giden ve bu bilgilere nereden ulasabilecegini bilemeyenler icin cok uygun.
Ikincisi ise pratik çince ogrenimi icin sesli egitim veren Çince Ogreniyorum sitesi. Bu konudaki Turkce kaynak yetersizligine daha once deginmistik. Çince'nin mutlaka duyarak ogrenilmesi gerekliligini de yine ayni yazida vurgulamistik.
Iki siteyi hazirlayanlara da calismalari icin tesekkur eder, basarilar dileriz.
Bu arada bu yil yapilacak Çin Ihrac Mallari Fuari (Canton Fair)'na gunler kaldi. Fuarla ilgili yenilikler var, detayli bilgiye buradan ulasabilirsiniz. Fotograf: Guangzhou'da bir lokantanin duvarinda asili kelle iskeleti:)
Suradaki yazimda bayan taksi soforlerinden bahsetmisken Guangzhou taksilerinden bahsetmemek olmazdi. Aslinda Guangzhou'da her bir insan icin bir kitap bile yazilir, daha once manavdan ve iscilerden bahsetmistik simdi de taksi ve taksicileri anlatalim. Guangzhou taksileri bizdeki gibi bireysel degil firmaya bagli olarak calisir. Bir kac buyuk firmanin binlerce araci ve calisani bulunur. Taksilerin on cam icinde ( arkasi gorunuyor fotografta sadece, torpidonun uzerindeki sari cihaz ) disariya bakan bir cihaz vardir. Uzerinde kirmizi bir yazi var ama ne oldugunu sokemedim, kiralik falan yaziyordur herhalde. Eger bu yazi gorunuyorsa taksi bos demektir, yolcu aldiklarinda cihazi asagi indirerek kapatirlar. Cogu taksinin cihazi geceleri de gorunsun diye isiklidir. Boylelikle taksinin bos olup olmadigini disaridan anlayabilir, Istanbul'daki gibi dolu taksiye abuk sabuk el sallamaktan kurtulmus olursunuz. Siz istemeseniz de fis otomatik olarak kesilir. Taksi ucretleri sudan ucuzdur ( tabi ki Turkiye'ye gore ) 45 dakika - 1 saatlik mesafelere 20 - 30 TL'ye gidebilirsiniz. Daha once soyledigim gibi Taksiciler tek kelime Ingilizce bilmez. Hotel, bank, airport, train gibi kelimeler onlar icin hic bir anlam ifade etmez. Bazilari ( cok nadiren de olsa ) anlasamayacaginizdan korkarak sizi taksiye almayabilir - ki genelde anlasilamaz zaten - :) Tum bu anlasamamalara ragmen her tipik Cinli gibi sabirlidirlar. Sonuna kadar anlamaya calisir, hatta "yaz" bile derler. Cince konusamayan bir insanin Cince yazamayacagini genellikle akil edemezler. Oldu ki elinizde Cince bir adres karti var, isler o zaman cok kolaylasir. Ancak, bazi taksiciler Cince'yi de tam olarak okuyamadigi ya da asiri miyop gozleri yuzunden karti da gecersiz sayabilirler. Bazen de elli defa adresi soyleyerek gittiginiz bir yerin ismini anlayamaz ve sizi cildirtabilirler. Bu anlayamayanlar da genel de Cin'in farkli bolgelerinden oldugundan aksaniniz yuzunden sizi anlayamazlar. Bir Guangzhou taksisine binip fuar alanina gitmek istediginizi soyler, sonra vazgecip otele gitmek isterseniz vay halinize:) Taksici baslar soylenmeye, "hayir, olmaz, siz bana fuar dediniz, otel demediniz, oraya gidemem" diye. Biz de olsa yol uzadi diye sevinecek taksiciler Cin'de neden boyle aykiri davranir bilinmez, hos millet su Cinliler vesselam... Bir de efendim, diyelim ki taksiye bindiniz, bir yer soylediniz mesela "San Yuan Li" dediniz, anladim der taksici, Sun Yat Sen'e gideceksin. Hayal gucleri sinirsizdir bu konuda, kotu bir niyetleri de yoktur aslinda, anlamamis gibi yapayim da uzaga gotureyim diye de akledemezler. Goturecekleri yer daha yakin bile olur cogunlukla. Sadece bir kere basima gelmis olsa da yazmadan edemeyecegim. Bir taksici saatin alti oldugunu ve yemek yemesi gerektigini soyleyerek bir koprulu kavsakta indirmek istemisti bizi, biz de bizim sokakta cok guzel bir lokanta var diyerek gidebilmis idik eve:) Taksici guvenligi icin tum taksilerde fotograftaki gibi parmakliklar bulunur. Cogunlukla da parmaklikta bir mini televizyon olur yolcular icin ama biz televizyonsuzu bulmusuz fotograf cekmek icin:) Ve asla unutulmayan cumle "qu na li?" hatta "na liiiiii a ". Daha ayaganizin biri arabada digeri yoldayken sorarlar "nereye gidiyorsun?".
Fotografta gordugunuz gelin ve damatlar Guangzhou'da evlenen hemen her cift gibi dis mekanda fotograf cektiriyorlar.
Anladigim kadariyla uzakdoguda bir cok ulkede de yeni evlenenler sokaklarda, tarihi mekanlarda, parklarda fotograf cektiriyorlar. Buradaki ciftlerimiz de Dong Feng Xi Lu'daki Jia Hua Yuan'in karsisindaki parki kendilerine cekim alani olarak belirlemis ve poz veriyorlar. Hong Kong'ta da ozellikle Avenue of Stars'ta fotograf cektiren epey bir cift gormustuk. Aslinda bu fotograf cektirme eyleminin icinde damatlarin pek bir geregi yok gibi gorunuyor, bizim gorduklerimizde hep gelinler poz veriyor fotografcilar cekiyor, damatlar ise kenarda bekliyordu.
Guangzhou, Hong Kong, Macau, Shenzen gibi sehirlerde kaldigim surece ilgimi ceken bir konu var aslinda, anaerkillik. Cin'de soy isimler anneden cocuga geciyor bildigim kadariyla ama hayatin her alaninda kadinin bu kadar on planda olmasi ilk baslarda her Turk gibi beni de sasirtti.
Ozellikle Guangzhou'da gittiginiz her magazada sizi bayanlar karsilar, markette, toptancilarda, pazarda az sayida bay personelin yaninda hemen tum calisanlar bayandir. Bu durum ofisler, bankalar, devlet kuruluslari gibi masa basinda yapilan islerde de boyledir. Buraya kadar tamam diyebiliriz ancak, taksi ve otobus soforleri, insaat iscileri ve temizlik gorevlilerinin kucumsenemeyecek bir kisminin bayan olmasi bizim icin hayli enteresan. Baslarinda sari baretleriyle yanimizdan gecen isci bayanlar ya da uniformasiyla direksiyon basinda oturan sofor bayanlari ilk gordugumde sasirmis ama surekli gittigim bir mesafeye giderken bindigim taksinin bayan soforu beni kestirme bir yoldan goturup uzerinede "Goodbye" deyince cok memnun olmustum. Cunku Guangzhou'nun taksi soforleri hemen hemen hic Ingilizce kelime bilmez:)
Kadinlarin sesi hep erkeklerden fazla cikar burada, yolda yururken etrafta sadece bayanlar var zannedersiniz. Kadinlarin konusma, calisma, giyim kusamlariyla bu kadar on planda olmasiyla, beyler hemen hemen siliklesmis, hatta cogu zaman yok gibidir.
Yemek genelde disarida yendigi icin, kadinlar hemen hic yemek yapmaz, cocuk genellikle 2 yasinda krese baslar, o zamana kadar da cogunlukla aile buyukleri tarafindan bakilir, Cinli bayanlar pek cocuk da bakmaz, temizlik desek, aslinda demesek daha iyi cunku zaten Cinliler genelde temizlik de yapmaz... Yani Cinli bayanlar calisir ya da daha cok calisir:)
Benim cehaletimden olsa gerek Cin'e gitmeden once orada bambu ya da sazdan evler ya da derme catma kulubeler gorecegimi saniyordum. Ilk zaman garip de gelse buradaki bol yukseltili hayata alismamak mumkun degil. Asagidaki fotograf Guangzhou'da bulunan eski ve alcak binalari gosteriyor. Dedim ya, bir sure sonra yukseklik alginiz degisiyor. Bu binalar tabi ki gecekondu degil ama yeni yapilmis 30 katli binalarin yaninda alcak ve bakimsiz kaldigi icin fiyatlari daha ekonomik. Maddi durumu yeterince iyi olmayan Cinliler bu evlerde yasiyorlar. Yurdumuzdaki "apartıman" sevgisini dusundukce hep gulesim gelir bu binalara bakarken.
Guangzhou'da gezilecek pek cok yer var. Bunlardan biri de Guangzhou Hayvanat Bahcesi. Xianlie Road'da bulunan hayvanat bahcesine taksi ve otobus ile ulasim oldukca kolay. Sehrin cok uzaginda olmayan mekan vakti az olanlar tarafindan da kisa surede gezilebilir.
Bir zamanlar Istanbul'da Gulhane Parki'nda bulunan hayvanat bahcesi uzun suren bir donemde cocuklarin gorebilecegi tek hayvanat bahcesi idi. Oradaki hayvanlari gormeye gidenler ise hayvanlarin bakmisizligi karsisinda uzulmekten keyif almaya firsat bulamazdi. Guangzhou hayvanat bahcesi oldukca genis bir mekana sahip ve Çin'deki butun parklar gibi piril piril. Giriste verilen harita sayesinde dilediginiz siralama ile gezmek mumkun.
Bahcedeki kaplan, timsah ve iguana fotograflari burada. Vaktimiz kisitli oldugu icin Panda ve Ocean World'e ugrayamadik. Ocean World'e giris ayrica ucrete tabi cunku bu bolumde cesitli su alti canlilari renkli gosteriler yapiyor.
Turkiye'den Guangzhou'ya gittiginiz mevsim cok onemlidir.
Bahar aylarinda gittiginizde surekli yagan yagmur ve gokyuzunu kaplayan bulutlar yuzunden bir daha asla gunesi goremeyeceginizi dusunebilirsiniz. Hele gok gurultusu ve simsek, aliskin olmadigimiz firtina, bir yerlere dusen yildirimlarin muthis catirtisi biz Turkler icin cok farkli oldugundan, "ben nereye geldim boyle" diyebilirsiniz.
Mevsim yaz ise bogucu sicak ve nem sizi caninizdan bezdirebilir. Her gun Iskocya gorunumlu bir fonda dunyanin en cildirtici sicak havasini yasamak alismayan icin pek zordur. Havadaki pus yuzunden bir cok gokdelenin ust kismini normal gunlerde goremezsiniz. Genellikle % 90 seviyesinde seyreden nem yuzunden klima acik bile olsa oturdugunuz yerde ter dokersiniz. Turkiye'de hemen herkesin sikayet ettigi sicaklar Guangzhou'da gecirilen bir yazdan sonra sizi ancak guldurebilir. Sicak ve nem oyle yogundur ki deri esyalariniz ve Turkiye'de bozulduguna asla sahit olmadiginiz gidalariniz kuflenip bozulabilir. Yaz basinda da yagmur yagar, ancak Guangzhou yagmuru kurtarici gibidir. Yagmur sonrasi her yer ferahlar, caddelerdeki tozlar, agaclar yikanir, puslu havanin ardindan her yer kisa sureligine de olsa berraklasir. Alistigimizin tersine Guangzhou'da yagmur ve camur asla birlikte degildir, cunku Guangzhou'da camur yoktur. Semsiye Turkiye'deki gibi sonbahar ve kisin degil ilkbahar ve yazin kullanilir. Guangzhou'da yasayan herkesin cantasinda bir semsiyesi ve evinde bir kac yagmurlugu bulunur. kapali mekanlarin, taksilerin ici oyle cok serinletilir ki bizim gibi aliskin olmayanlar icin hasta olmak kacinilmaz hale gelir. Cinliler bu isi farkina coktan alismis ve gayet rahattir. Magaza vitrinleri tersine buharlanir.
Sonbahar aylari, uzun yazin ardindan genellikle mutluluk verir. Hava nisbeten serinler, ancak bu yine bizim alistigimiz bir serinlikten uzaktir. Klimalar hala calisir, hava kuru ve yagissizdir. Magazalar ev tipi buhar makinelerini bu mevsimde standlara cikarir. Yazin kullanilan nem alicilar depoya kalkar.
Kis mevsiminde sicaklik Istanbul'un sonbaharina benzer. Hava serindir ancak kar yagmaz. Genellikle yagmur da yagmaz. Cinliler genelde isitici kullanmazlar. Yazin kullanilan klimalar cogunlukla sadece sogutucu olarak uretilmistir. Isinmak icin kucuk cozumler uretirler, evde mont giyerler, yerlere battaniye sererler. Kalin giyinmeye calisirlar. Sadece gecen kis cok sert gecmis ve herkes buna cok sasirmistir.
Giyim konusuna donmek gerekirse, bir diger ilginclik de Cinlilerin kislik giysileri pek sevmeleridir. Ozellikle Guangzhou ve Hong Kong'ta hava cok az sogusa hemen cizme, bere, atki kullanmaya baslarlar. Kisin Turkiye'ye gelecekseniz hemen "sizin orada kar yagiyor mu?" diye sorarlar. Guangdong bolgesi insanlari icin kar yagmasi sevimli ve ozlenen bir durumdur. Turkiye'ye kisin giden Cinliler "cok usuduk" derler. Bir sure Guangzhou'da yasadiktan sonra, Turkiye'nin sicagi hos gelse de soguguna tekrar alismaniz zaman alabilir.
Daha once Guangzhou'da oldukca fazla sayida yabanci yasadigini belirtmistik. Iste bu cesitlilige paralel olarak her dinin kutsal mekanlari da oldukca kalabalik oluyor.
Her dinin ozgurce yasandigi Guangzhou'da bir pazar gunu Yi De Lu'da bulunan Sacred Heart Cathedral (Seksat Church)'de ayin yapiliyor.
Bahcedeki Meryem heykeli onunde de dua etmek icin sira var.
Gunun ilginc olayi ise batililari ilginc bulan cinli bayanlarin birlikte fotograf cektirmek istemesiydi:)
Çinliler kadar sanata ve spora duskun baska bir millet daha var midir bilemem. Ama Guangzhou'da her kose basinda sanat ya da sporla ilgilenen Çinliler gormek mumkun. Bir ilk okulun onunden gecerken klasik muzik grubuna dahil ogrencilerin yaptigi calismalari duyabilirsiniz, gece bir parkta gezerken onunuze dans eden bir kalabalik cikabilir, yol kenarinda oturmus suya batirdigi fircasiyla kaldirima yazilar yazan birini gorebilirsiniz, paten yapan cocuklar, tenis oynayan dedeler, tai chi yapanlar... Saymakla bitmez gordukleriniz.
Iste bu videoda da benim ayaktopu diye tanimladigim eglenceli bir spor yapiliyor. Badmington topuna benzeyen renkli tuylu ve suslu olabilen bu topu Çin'deki hemen tum marketlerde gormek mumkun, yaygin olarak kullanildigi muhakkak. Gunler cok sicak ve yogun gectiginden geceleri parklarda bu oyunu oynayan Çinliler hem sagliklarina katkida bulunmus hem de eglenmis oluyorlar.
