Hazir Saglik Bakanimiz Cin'i ziyaret edip Geleneksel Cin Tibbi ile bilgiler almisken biz de konuyla ilgili deneyimlerimizi paylasmak istedik. Guangzhou'da ve saniyorum ki Cin'in genelinde, hastanelerde guncel tip bolumleri yaninda bir de "Traditional Chinese Medicine" bolumleri bulunur. Dileyenler bu bolumlerde rahatsizligina cozum arar ve bu bolume ait "Geleneksel Cin Ilaclari"ni kullanirlar. Guangzhou'da en cok ragbet goren devlet hastanelerinin basinda kuskusuz "Zhong Shan Yi Yuen" gelmektedir. Esimin bir rahatsizligi icin biz de bu hastanenin geleneksel tip bolumunu denemek istedik. Doktor iki bilekten nabiz dinler gibi bir muayene yontemi uyguladi. Bunun disinda sadece sikayetleri sordu ve kan tahlili istedi. Geleneksel ile guncelin birlestigi nokta da sanirim bu "kan tahlili" meselesi oldu. Cunku binlerce yillik Cin tibbinda daha onceleri kan tahlili yapilamadigini bilmek kafamizda soru isaretleri olusturdu:) Tahlil sonuclarini goren doktor, istege uygun olarak sadece "bitkisel" ilaclar yazdi. Ozel istegimizin sebebi ise bir takim bocek ya da tanimadigimiz canli kurularini "ilac" olarak kullanmak istemeyisimizdi. Hastane eczanesinden paketimizi ve tariflerimizi aldiktan sonra sira ikinci etaba geldi, ilaclar sadece bu is icin uretilmis toprak kaplarda hazirlanabilirdi. Bizim comlek dedigimiz toprak kaplarin cok benzeri olan bu kaptan da temin ederek hazirligimizi tamamladik. Paketimizin icinden yedi adet paket daha cikti:) Yedi gunluk tedavi icin hazirlanan ilaclar her gun icin ayri olarak hazirlanmisti. Her bir paketin icinde ise jelatin icine konulmus yaklasik 20 cesit bitki vardi. Agac kabugu, kurumus diken, yanik dal, hatta tasa benzeyen bitkilerin yaninda cicege ve yapraga benzer otlar da bulunuyordu. Karisimi hazirlamak icin belli bir miktar su icinde 2-3 paket haric hepsini belli bir sure kaynatip, sonra da geri kalanini ekleyip biraz daha kaynatmak gerekiyordu. Ilacin kaynama noktasindan sonra evi saran koku dayanilir gibi degildi. Suzup, icmeye hazir hale getirdigimiz ilac gerek kokusu gerekse goruntusu ile hic ic acici olmasa da tuketildi. Herseyi yiyen ve bizim kotu buldugumuz kokulari bile seven Cinliler dahi bir seyin tadinin kotulugunu "Cin ilaci gibi" diye anlatiyor olmasi durumun vehametini ortaya koyuyor zaten. Fakat ilac mi iyi geldi yoksa bunye ilac icmemek icin mi kendini toparladi bilinmez, tedavi ise yaradi. Gaungzhou'da ozel bir hastane olan Clifford Hospital'de ise guncel tip kullanarak tedavi olsaniz bile "masaj" da uygulanan bir yontem. Hemen her eczanede bitkisel bir cok ilac bulmak da mumkun. Fotografta gorulen Tiger Balm ise Cin Tibbi denince aklima gelen ilk ilac. Su an Singapur'da uretilse de bu krem saniyorum en yaygin Cin ve Hong Kong'ta kullaniliyor. Merhem, flaster ve sivi cesitleriyle piyasada pek cok versiyonu mevcut. Soguk alginligindan kas agrisina, bas agrisindan romatizmaya kadar pek cok rahatsizliga iyi geliyor. Kokusu pek hos olmasa da tarafimizca denenmis ve cok basarili bulunmus bu urunun Turkiye'de ise hemen hic taninmamasi oldukca enteresan. Bizim viks olarak tanidigimiz urun belki de bu urunden yola cikilarak hazirlanmis ama sikayetlere yanit vermesi acisindan bence viks, Tiger Balm'in yanindan bile gecemez.
Not: Zhong Shan Yi Yuen, Zhong Shan Er Lu'da (Con Şan Ar Lu) bulunmaktadir. Numarasini bilmiyorum ama herhangi bir taksi soforune hastanenin ismini soylediginizde sizi oraya goturur. Biraz problem olsa da genellikle doktorlarla ingilizce olarak anlasmaniz mumkundur. Clifford Hospital'e ise buradan ulasabilirsiniz. Vip hastalara ingilizce tercuman hizmeti de veriliyor.
Daha once tai chi yapan Cinlileri gosteren bir video yayinlamistik zaten, videolar linkinden daha fazla videoya ulasabilirsiniz. Burada yayinladigim video da yine Guangzhou Huan Hua Gang Parki'nda sabah saatlerinde cekildi. Yelpazeyle yapilan bu tai chi turunu de sizlerle paylasmak istedim.
Cinlilerin eskiden kendi irkindan olmayanlara hortlak dedigini.
Ebeveynlerin ileride cinceyi daha kolay ogrenebilmeleri icin bebeklerinin kulagina surekli cince heceler fisildadiklarini.
Guney bolgedeki Cinli bebeklerin altinin baglanmadigini, bunun icin hemen her sokakta tuvalete tutulmus cocuklar gorebileceginizi. Hatta tuvalet icin lavabolara bile cocuk tutuldugunu.
Cin ilkokullarinin bir kisminda tuvaletlerin kiz-erkek ortak oldugunu.
Sokaklarda yasayan evsizlerin uyumadan once sokak lambasi isiginda kitap okumaya calistiklarini.
Guangzhou’daki parklarin hemen hemen hic birinde bank bulunmadigini.
Cince konusan bir yabanciyi artik yabanci gibi gormediklerini.
Cin vatandaslarinin ana kitadan cikarken ozel izin aldigini.
Guangzhou’da Beko satis magazasi bulundugunu.
Disarisi 40 derece iken tum bina iclerinin buzdolabi gibi sogutuldugunu. Turkiye’nin tersine iceri girerken hirka giyildigini.
Macau Ozerk Bolgesi’nde Turkce hic bir kaynakta yer almayan bir cami oldugunu.
Shenzen’da kopek restorani bulundugunu. Guangzhou’da pazarda yemeklik kurbaga, akrep, kurutulmus kurt gibi urunler oldugunu. Yine Guangzhou’da fare satan restoranlar bulundugunu.
Kurutulmus deniz yildizi, yengec, deniz ati, deniz anasi gibi malzemeler ve bitkilerden olusan sifali caylarin marketlerde satildigini.
Guangzhou’da bir Turk restoraninda bir bardak ayranin yaklasik 8 TL’ye tekabul eden bir fiyati oldugunu.
Evlerin genelinde ocaklarin sadece iki gozu bulundugunu.
Ilgilenenler icin oldukca faydali olacagini dusundugum bir kac kaynagi sizinle paylasmak istedim. Ilk kaynak Guangzhou Helal Urun Rehberi olarak tanimlayabilecegimiz su site. A'dan Z'ye Guangzhou'da bulabileceginiz helal urunler, alisveris yapabileceginiz dukkanlar ve yemek yiyebileceginiz restaurantlari detayli olarak listelemisler. Henuz eksikleri olmasina ragmen site sahibi zamanla daha genis kapsamli listeler sunacagini belirtiyor. Ozellikle Canton Fuari icin oraya giden ve bu bilgilere nereden ulasabilecegini bilemeyenler icin cok uygun.
Ikincisi ise pratik çince ogrenimi icin sesli egitim veren Çince Ogreniyorum sitesi. Bu konudaki Turkce kaynak yetersizligine daha once deginmistik. Çince'nin mutlaka duyarak ogrenilmesi gerekliligini de yine ayni yazida vurgulamistik.
Iki siteyi hazirlayanlara da calismalari icin tesekkur eder, basarilar dileriz.
Bu arada bu yil yapilacak Çin Ihrac Mallari Fuari (Canton Fair)'na gunler kaldi. Fuarla ilgili yenilikler var, detayli bilgiye buradan ulasabilirsiniz. Fotograf: Guangzhou'da bir lokantanin duvarinda asili kelle iskeleti:)
Suradaki yazimda bayan taksi soforlerinden bahsetmisken Guangzhou taksilerinden bahsetmemek olmazdi. Aslinda Guangzhou'da her bir insan icin bir kitap bile yazilir, daha once manavdan ve iscilerden bahsetmistik simdi de taksi ve taksicileri anlatalim. Guangzhou taksileri bizdeki gibi bireysel degil firmaya bagli olarak calisir. Bir kac buyuk firmanin binlerce araci ve calisani bulunur. Taksilerin on cam icinde ( arkasi gorunuyor fotografta sadece, torpidonun uzerindeki sari cihaz ) disariya bakan bir cihaz vardir. Uzerinde kirmizi bir yazi var ama ne oldugunu sokemedim, kiralik falan yaziyordur herhalde. Eger bu yazi gorunuyorsa taksi bos demektir, yolcu aldiklarinda cihazi asagi indirerek kapatirlar. Cogu taksinin cihazi geceleri de gorunsun diye isiklidir. Boylelikle taksinin bos olup olmadigini disaridan anlayabilir, Istanbul'daki gibi dolu taksiye abuk sabuk el sallamaktan kurtulmus olursunuz. Siz istemeseniz de fis otomatik olarak kesilir. Taksi ucretleri sudan ucuzdur ( tabi ki Turkiye'ye gore ) 45 dakika - 1 saatlik mesafelere 20 - 30 TL'ye gidebilirsiniz. Daha once soyledigim gibi Taksiciler tek kelime Ingilizce bilmez. Hotel, bank, airport, train gibi kelimeler onlar icin hic bir anlam ifade etmez. Bazilari ( cok nadiren de olsa ) anlasamayacaginizdan korkarak sizi taksiye almayabilir - ki genelde anlasilamaz zaten - :) Tum bu anlasamamalara ragmen her tipik Cinli gibi sabirlidirlar. Sonuna kadar anlamaya calisir, hatta "yaz" bile derler. Cince konusamayan bir insanin Cince yazamayacagini genellikle akil edemezler. Oldu ki elinizde Cince bir adres karti var, isler o zaman cok kolaylasir. Ancak, bazi taksiciler Cince'yi de tam olarak okuyamadigi ya da asiri miyop gozleri yuzunden karti da gecersiz sayabilirler. Bazen de elli defa adresi soyleyerek gittiginiz bir yerin ismini anlayamaz ve sizi cildirtabilirler. Bu anlayamayanlar da genel de Cin'in farkli bolgelerinden oldugundan aksaniniz yuzunden sizi anlayamazlar. Bir Guangzhou taksisine binip fuar alanina gitmek istediginizi soyler, sonra vazgecip otele gitmek isterseniz vay halinize:) Taksici baslar soylenmeye, "hayir, olmaz, siz bana fuar dediniz, otel demediniz, oraya gidemem" diye. Biz de olsa yol uzadi diye sevinecek taksiciler Cin'de neden boyle aykiri davranir bilinmez, hos millet su Cinliler vesselam... Bir de efendim, diyelim ki taksiye bindiniz, bir yer soylediniz mesela "San Yuan Li" dediniz, anladim der taksici, Sun Yat Sen'e gideceksin. Hayal gucleri sinirsizdir bu konuda, kotu bir niyetleri de yoktur aslinda, anlamamis gibi yapayim da uzaga gotureyim diye de akledemezler. Goturecekleri yer daha yakin bile olur cogunlukla. Sadece bir kere basima gelmis olsa da yazmadan edemeyecegim. Bir taksici saatin alti oldugunu ve yemek yemesi gerektigini soyleyerek bir koprulu kavsakta indirmek istemisti bizi, biz de bizim sokakta cok guzel bir lokanta var diyerek gidebilmis idik eve:) Taksici guvenligi icin tum taksilerde fotograftaki gibi parmakliklar bulunur. Cogunlukla da parmaklikta bir mini televizyon olur yolcular icin ama biz televizyonsuzu bulmusuz fotograf cekmek icin:) Ve asla unutulmayan cumle "qu na li?" hatta "na liiiiii a ". Daha ayaganizin biri arabada digeri yoldayken sorarlar "nereye gidiyorsun?".
Fotografta gordugunuz gelin ve damatlar Guangzhou'da evlenen hemen her cift gibi dis mekanda fotograf cektiriyorlar.
Anladigim kadariyla uzakdoguda bir cok ulkede de yeni evlenenler sokaklarda, tarihi mekanlarda, parklarda fotograf cektiriyorlar. Buradaki ciftlerimiz de Dong Feng Xi Lu'daki Jia Hua Yuan'in karsisindaki parki kendilerine cekim alani olarak belirlemis ve poz veriyorlar. Hong Kong'ta da ozellikle Avenue of Stars'ta fotograf cektiren epey bir cift gormustuk. Aslinda bu fotograf cektirme eyleminin icinde damatlarin pek bir geregi yok gibi gorunuyor, bizim gorduklerimizde hep gelinler poz veriyor fotografcilar cekiyor, damatlar ise kenarda bekliyordu.
Guangzhou, Hong Kong, Macau, Shenzen gibi sehirlerde kaldigim surece ilgimi ceken bir konu var aslinda, anaerkillik. Cin'de soy isimler anneden cocuga geciyor bildigim kadariyla ama hayatin her alaninda kadinin bu kadar on planda olmasi ilk baslarda her Turk gibi beni de sasirtti.
Ozellikle Guangzhou'da gittiginiz her magazada sizi bayanlar karsilar, markette, toptancilarda, pazarda az sayida bay personelin yaninda hemen tum calisanlar bayandir. Bu durum ofisler, bankalar, devlet kuruluslari gibi masa basinda yapilan islerde de boyledir. Buraya kadar tamam diyebiliriz ancak, taksi ve otobus soforleri, insaat iscileri ve temizlik gorevlilerinin kucumsenemeyecek bir kisminin bayan olmasi bizim icin hayli enteresan. Baslarinda sari baretleriyle yanimizdan gecen isci bayanlar ya da uniformasiyla direksiyon basinda oturan sofor bayanlari ilk gordugumde sasirmis ama surekli gittigim bir mesafeye giderken bindigim taksinin bayan soforu beni kestirme bir yoldan goturup uzerinede "Goodbye" deyince cok memnun olmustum. Cunku Guangzhou'nun taksi soforleri hemen hemen hic Ingilizce kelime bilmez:)
Kadinlarin sesi hep erkeklerden fazla cikar burada, yolda yururken etrafta sadece bayanlar var zannedersiniz. Kadinlarin konusma, calisma, giyim kusamlariyla bu kadar on planda olmasiyla, beyler hemen hemen siliklesmis, hatta cogu zaman yok gibidir.
Yemek genelde disarida yendigi icin, kadinlar hemen hic yemek yapmaz, cocuk genellikle 2 yasinda krese baslar, o zamana kadar da cogunlukla aile buyukleri tarafindan bakilir, Cinli bayanlar pek cocuk da bakmaz, temizlik desek, aslinda demesek daha iyi cunku zaten Cinliler genelde temizlik de yapmaz... Yani Cinli bayanlar calisir ya da daha cok calisir:)
Benim cehaletimden olsa gerek Cin'e gitmeden once orada bambu ya da sazdan evler ya da derme catma kulubeler gorecegimi saniyordum. Ilk zaman garip de gelse buradaki bol yukseltili hayata alismamak mumkun degil. Asagidaki fotograf Guangzhou'da bulunan eski ve alcak binalari gosteriyor. Dedim ya, bir sure sonra yukseklik alginiz degisiyor. Bu binalar tabi ki gecekondu degil ama yeni yapilmis 30 katli binalarin yaninda alcak ve bakimsiz kaldigi icin fiyatlari daha ekonomik. Maddi durumu yeterince iyi olmayan Cinliler bu evlerde yasiyorlar. Yurdumuzdaki "apartıman" sevgisini dusundukce hep gulesim gelir bu binalara bakarken.
Istanbul'da bir semt pazarinda tezgah acmis bu Çinli ablanin adini sormayi unuttuk. Takriben 1 - 5 liralik urunler satan abla Çince konustugumuzda neredeyse kucuk dilini yutuyordu:) O bizi gayet iyi anlasa da Kantonca konustugu icin biz onu pek anlayamadik. Neyseki kirik Turkcesi ile anlasmanin bir yolunu buldu. Tum Çinliler gibi sicak kanli ve guleryuzlu olan ablamiz burada Turklerin huyundan almis olacak ki iki lafin arasinda pahaliliktan sikayet etti.
Arabalarin uzerine yapistirilan Çince cikartmalar ise bir baska ilginclik. Yazilarin buyuk kisminin ise bilinmeden ters yapistirilmasi bizi cok guldurdu. Sanirim yaziyi secenler ne yazdigini kesinlikle bilmiyor. Bir iki aracin uzerinde Xiang Gang'la ilgili bir seyler yaziyordu, biz de tam sokemedik:)
Gelelim Çin yemeklerine; Istanbul'da Çin yemegi diye satilan bir cok yiyecegin Çin'le hic bir baglantisi yok, fiyatlari da cabasi. Bir kere Shui Jiao'ya benzer bir sey denedik, bizim mantidan pek farki olmamasina ragmen ceviz buyuklugunde olan tek bir tanesi 2,5 lira idi. Noodle desen sebzeli kuru makarna, yasemin cayi diye sunulan iceceklerin icinde ne oldugu mechul. Hadi bizim Turkler neyse de ben en cok Turkiye'de ki Çinlilere uzuldum. Biz nasil gittigimiz yerde peynir, zeytin ariyorsak onlarda bir cha mian bulmak ister. Hadi benzerini buldular diyelim, onun fiyatida Çin'de yenilenin en az 10 -15 kati. Turkiye'deki Çinlilere sabir diliyorum.
Bu kadar uzak olmasina ragmen moda da Çin'den etkilenmis. Ozellikle bayan giyiminde Çin izleri acikca goruluyor. Kisin giyilen sort ve cizme ozellikle Guangdong bolgesinde ve Hong Kong'ta gozumuze carparken simdi Istanbullu bayanlar da bu akima uymus. Yanilmiyorsam sort Guangdong'un yerel giysilerinden biri. Tayt - corap ve uzerine giyilen uzun tunikler de Asya ruzgariyla Turkiye'ye gelenlerden. Bayan arkadaslar 38 beden bir giysiye sigmayi beceremezlerse uzulmesinler, denedikleri urun buyuk ihtimalle Çinlilerin 38 bedenidir. Bizim 36'miz onlarda 40 bedene bile tekabul edebiliyor.
Çince ogrenme furyasi ise tum hiziyla devam etmekte. "Okullara Çince dersi konulacak" haberleri ozellikle son bir yildir gundemde olsa da henuz ortalikta "Ni Hao"diye dolanan ogrenci goremedik. Kimbilir, belki o gunlerde gelir.
Cince ogrenmek icin akla gelen ilk iki sebep Cin’de universite okumak ve ticaret yapmak. Bunun disinda hobi olarak ya da “herkes ogreniyor, ben de ogreneyim” diyerek Cince ile ilgilenenlerin bu fikirleri kisa bir sure sonra yerini “iki Avrupa dili ogrenirim daha kolay olur” fikrine birakacaktir, istisnalar haric tabi kiJ
Iki baslik altinda ele alirsak:
Cin’de universite okumak icin Cince Ogrenmek
Cin’de universite okumak icin HSK adi verilen bir sinava girip once Cince yeterliliginizi ispatlamak gerekmektedir .Peki HSK nedir?
HSK: Cincesi Hànyǔ Shuǐpíng Kǎoshì olanTurkce de Cince Seviye Tespit Sinavi diyebilecegimiz bir dil sinavidir. Beijing Language University’ye bagli HSKCenter tarafindan hazirlanan sinava Cince ogrenen yabanci uyruklu ogrenciler ve Cin’deki azinliklar katilir. Sinav Cince seviyenizi 1-11 arasi puanlamaya gore belirler. Bu puanlamaya gore bir bolum secebilirsiniz. Puaninizin durumuna gore yabanci ogrencilerle ya da Cinli ogrencilerle birlikte okuyabilirsiniz. Cinlilerle beraber okumak ya da Cin Dili ve Edebiyati gibi bolumler daha fazla puan gerektirir Uzun uzun sinavi anlatmak yerine buraya HSK ingilizce sitesinin linkini ekliyorum.
Iste bu sinavi gecen ogrenciler Cin’de universiye okuma hakkini kazanabilirler. Cin’de bir cok universite dunyanin en iyi universiteleri listesine girmektedir. Burada baslayacaginiz dil ogrenimi ve ardindan gelecek lisans egitimi ile akademik kariyerinize baslayabilirsiniz. Ancak, Cin’de bulunan universitelerin Turkiye’de denkligini ogrenmek icin gitmeden suradanbilgi almaniz iyi olur.
Cin’de dil ogrenimi goren ya da universite okuyan bir cok Turk ogrenci mezun olunca genel olarak ya mevcut firmalardan birinde is bularak ya da kendi isini kurarak is hayatina atilir.
Ticaret icin Cince Ogrenmek
Bugun bir cok Turk firmasi Cin ile is yapmaktadir. Gerek kendi ofisleriyle gerekse aracilarla calisan bu firmalarda calisan Turkler Cince ogrenirler. Cin’de yasamak ve is yapmak icin ogrenilecek Cince icin Dil Okulu ya da evde alinan ozel dersler pratik birer cozum olabilir. Zaman icinde cevreyi saran Cincenin de etkisiyle konusma ve pinyin konusunda yeterli seviyeye ulasilabilir. Cin’de belli buyukluge ulasan ihracatci firmalarin cogunda kotu de olsa Ingilizce konusan bir personel bulunur ve genel olarak yari Cince yari Ingilizce konusarak anlasmaya varilabilir. Uzmanlik gerektiren konularda ise mesleki Cince yine ek dersler sayesinde ogrenilebilir.
Cince ogrenmek icin ingilizce kaynaklar oldukca fazladir. Internet uzerinden bunlara ulasabilirsiniz. Ancak Turkce kaynak hala neredeyse yok denecek kadar az. Gecen yil yayinlanan Cince – Turkce sozluk hepimizi mutlu etse de gorunuse gore stogu tukenmis.
Cince ogrenmek icin bir diger tavsiyem deIngilizce – Cince elektronik sesli sozlukler. Acil durumlarda sizin yerinize tonlamayi dogru yaparak hayat kurtarabilir. Benim kullandigim surada ama degisik ve daha gelismis cesitleri de mevcut.
Kisacasi Cince ogrenmek icin ogrenme eforu yaninda bir de kaynak bulma konusunda uzmanlasmaniz gerekebilir.
